KREYÒL PALE , KREYÒL KONPRANN !

Tout pèp sou latè alawonnbadè pou egziste chita sou twa wòch senbolik ki se PEK : Politik, Ekonomi, Kilti. Menmjan ak twa wòch literal youn pa gen enpòtans san lòt yo, men nan yon dimansyon istorik, kilti a gen yon wòl fondamantal li jwe nan kreyasyon valè tradisyònèl ak kiltirèl ki se nwayo rezon egzistansyèl tout pèp.

Tout moun sou latè zannanna kou pengwen se menm antwopomòfikman, men antwopolojikman kisa ki fè yon jwif se yon jwif? Kisa ki fè yon arab se yon arab? Epi kisa ki fè yon Kreyòl se yon kreyòl?

Jwif la kou Arab la se moun sepandan youn pap aksepte lòt la rantre nan senk mèt senkant valè kiltirèl li pou vin detwi patrimwàn istoriko-kiltirèl li, ki se baz egzistans li antak pèp, antank moun.
 » Se kreyòl nou ye » , se pawòl ki fè refren chanson anpil mizisyen vokalis nan tan lontan tankou Annsi ak Yòl Dewoz, ak yon bann lòt ankò. Men kisa anreyalite ki fè nou di nou se kreyòl?

28 oktòb se dat selebrasyon jounen entènasyonal lang ak kilti kreyòl! Men antank kreyòl èske se INESKO ( UNESCO) ki te blije nan lanne 1983 vin aprann nou mete lang kreyòl ak kilti kreyòl an valè?

 » Kreyòl pale , kreyòl konprann  » , se yon ekspresyon senbolik ki tradui grandè ak valè konsyans zansèt nou yo nan batay kont sistèm politiko-ekonomik ak kiltirèl mondyal nan epòk la ki tap dodomeya sou twa wòch sistemik :  » kolonizasyon , segregasyon ak lesklavaj « , pou nou te ka rive goute fwi defandi an ki se : libète ak byennèt.

Jounen jodi a nou pa fè anyen pou nou perenize eritaj istorik sa a ki se lang ak kilti kreyòl la nan jan nou ap viv antank nèg ak nègès an AYITI. Se ak fyète ayisyen an ap fè grandizè pandan lap manje yon moso pidza (pizza), men lap kache pou moun pa wè l si lap manje yon moso kasav ak zaboka oubyen ak manba. Si Ozval Diran ap kase tibwa nan zòrèy Choukoun lap kontan si l pote yon pòm letranje pou li pou di l ou renmen l, lap santi li se pibèl fanm nan kanton an, men si l ta pote yon mayi boukannen pou li lap kouri dèyè l ak bwa dife.

Si nèg ak nègès lan ap marye li pap santi l fyè si se pa yon kostim oubyen yon wòb ki pote mak fabrik letranje ki sou li paske pwomosyon valè kiltirèl vestimantè kreyòl la fèt dwategòch, kote yo dyabolize tout sa ki gen pouwè ak kilti kreyòl.

Nèg ak nègès la santi li se gwo entèlektyèl lè lap pale franse, angle, panyòl oubyen nenpòt lòt lang.
Yo bliye si KREYÒL PALE, KREYÒL KONPRANN se te baz kominikasyon zansèt nou yo nan batay kont kolon blan franse, angle an panyòl. Selebrasyon jounen lang ak kilti kreyòl la rezime nan fè pwomosyon pwovèb kreyòl apresa anyen ankò.

Konbyen moun ki konnen se Feliks Moriso Lewa ki te batay pou mete lang kreyòl la nan nivo lang ofisyèl menm kote ak lang kolonizasyon fransè a?
Poukisa non tout nèg ak nègès nan batistè yo kou lòt dokiman ofisyèl yo se an fransè, angle oubyen yon lòt lang yo ekri yo?

Konsyans kiltirèl la se fondalnatal tout batay egzistansyèl ki paka fèt ak moun ki kwè libète ak byennèt la yap viv li nan syèl.
KREYÒL PALE, KREYÒL KONPRANN !!!

Professeur Yvenson NEPTUNE
Responsable Communication et Porte-Parole
KALA: Konsyans Ayisyen pou yon Lot Ayiti

Laisser un commentaire

Votre adresse e-mail ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *